در روش های فعال مهارتهای ذهنی نظیر: فهم، کاربرد، تجزیه و تحلیل،  ترکیب و قضاوت و ارزشیابی تقویت می شود. در این روش ها معمولاً روابط گروهی نیز بیشتر تقویت می شود.

دانش آموزان در گروه های گوناگون فعالیت می کنند و از طریق بحث و گفت و گو و تصمیم گیری در خصوص مباحث با الگوهای رفتاری مناسب و مطلوب آشنا می شوند. علاوه بر این معلم در این روش  نقش تشنه کننده دارد

گاهی طرح معماهای ساده در کلاس بین حل تمرین و درس باعث می شود دانش آموزان برای دقایقی از درس فاصله بگیرند تا قدری از خستگی آن ها کم شود. اگر معلم شوخ طبعی و نشاط را هم به کلاس تزریق کند نتیجه بهتری خواهد گرفت. لازم نیست این معماها مشکل و پیچیده باشند. بر عکس هر چه ساده اما دقیق باشند تأثیر بیشتری خواهند گذاشت به خصوص که دانش آموزان ضعیف تر را نیز به فعالیت وا می دارند. در ذیل نمونه ای از این معما ها آمده است.

وقتی به پارک می رفتم مردی را دیدم که از رو به رو می آمد. همراه مرد 7 زن با 7 دختر و هر دختر 7 بچه داشتند که در پشت سر آن ها می آمدند. آیا می دانید چند نفر به پارک می رفتند؟

جواب را در ادامه مطلب ببینید.

روزی بزرگان ایرانی وموبدان زرتشتی از کوروش بزرگ خواستند که برای ایران زمین نیایش کند و ایشان اینگونه فرمود :
خداوندا ، ای بزرگ آفریننده این سرزمین بزرگ، سرزمینم ومردمم را از دروغ و دروغگویی به دور بدار…!
پس از اتمام نیایش عده ای در فکر فرو رفتند و از شاه ایران پرسیدند که چرا این گونه نیایش نمودید؟!
فرمودند : چه باید می گفتم؟
یکی گفت : برای خشکسالی نیایش می نمودید !

یادگیری غیر لذت بخش برای معلم و شاگرد به عنوان یک مانع خلاقیت محسوب می شود. زیرا ما وقتی از یادگیری لذت نبریم، یادگیری عمیق و پایدار را تجربه نمی کنیم. لازم به توضیح است که اگر یادگیری ما عمیق نباشد و بخواهیم این دانش آموز را به فهم کاربرد، تجزیه و تحلیل، و ترکیب که عالی ترین سطح خلاقیت در یادگیری است تبدیل کنیم خیلی مشکل خواهیم داشت. زیرا خلاقیت در سطح ترکیب فعالیت­های شناختی در ذهن ما و  شاگردانمان اتفاق می افتد.

امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: در مؤمن شش خصلت وجود ندارد:
عجز و درماندگی، خسیسی و کم خیری، لجاجت و سرسختی، دروغگویی، حسد، تعدی و ستم به مردم.

•                 امام صادق عليه السلام:
• 

• «اِنَّ الشَّيطانَ لَيَطمَعُ فى عالِمٍ بِغَيرِ اَدَبٍ اَكثَرُ مِن طَمَعِهِ فى عالِمٍ بِاَدَبٍ ، فَتَاَدَّبوا وَ اِلاّ فَاَنتُم اَعرابٌ»

• شيطان ، در عالِمِ بى بهره از ادب بيشتر طمع مى كند تا عالِمِ برخوردار از ادب . پس ادب داشته باشيد وگرنه شما، بيابانى (فاقد تمدّن) هستيد.

برگرد ای توسل شب زنده دارها
پایان بده به گریه ی چشم انتظارها

از یک خروش ناله ی عشاق کوی تو
حاجت روا شوند هزاران هزارها

یکبار نیز پشت سرت را نگاه کن
دل بسته این پیاده به لطف سوارها

از درد بی حساب فقط داد میزنم
آیا نمیرسند به تو این هوارها